“İnternetin değer katmanı” ifadesi, çalışmalarımın her yerinde sıkça geçmektedir.
"İnternetin değer katmanı" dediğimde kastettiğim şey, internet üzerinden değer alışverişini destekleyen son derece karmaşık bir dizi sistemdir. Bunun erişim, değer türleri, aktarım türleri ve bugün göz ardı edeceğim bir dizi diğer karmaşık unsurdan oluştuğunu düşünmeye başladım; çünkü bunları da dahil edersem bu yazı 90 sayfaya ulaşır.
Erişimin her zaman internet üzerinden gerçekleştiği ve belirli sağlayıcılar veya protokoller tarafından tanımlandığı konusunda hemfikir olursak, “Değer Türü” ve “Aktarım Türü” kavramlarını daha eleştirel bir bakış açısıyla ele almaya başlayabiliriz. Kendi düşünme sürecimde bu kavramları bu şekilde birbirine bağlarım ve bu yazımda bu iki konuya odaklanacağım.
ABD Doları Bağlamında
Değerin, varlıklar arasında nasıl depolandığı ve aktarıldığı dikkate alınarak nasıl ayrıştırılabileceğine dair düşüncelerim şunlardır. Bu kapsamlı bir liste değildir ve yalnızca örnekleme amaçlıdır.
Dwolla'ı (programlanabilir ödeme altyapısı), Cash App'i (değer alışverişi için tüketici uygulaması) veya Stripe ve Adyen'i (ödeme kabulü ve hızla çok daha fazlası haline gelen hizmetler) gibi ABD'deki sistemler aracılığıyla bir USD ValueType'a erişebilirsiniz. ValueType’ı BTC’ye çevirirseniz, en üstte başka bir dizi erişim sağlayıcısı ve daha sınırlı sayıda TransferType ile karşılaşırsınız. GBP’ye çevirirseniz de benzer bir dizi değişiklik meydana gelir. STX, PAX veya HNT ile değiştirildiğinde de durum aynıdır ve bu örnekler uzayıp gider.
Küresel bir bağlamda
ValueType ve TransferType terimlerini tüm para birimleri için sonsuz bir şekilde genişletebilirsiniz. Para birimlerini kasıtlı olarak bir ValueType olarak ele alıyorum çünkü tüm değer biçimlerinin para birimi olduğunu düşünmüyorum. Bunu bir beyaz tahtaya çizseydim ve GBP ile MXN’yi de dahil etseydim, paralellik şuna benzer bir şekilde görünürdü:
Yine, bu kapsamlı bir liste değildir ve para birimlerinin bir ValueType olduğu bağlamında örnek niteliğinde düşünülmelidir. Bu ValueType, Grimes tarafından yaratılan bir NFT’nin kesirli bir payını veya bir Apple I’in bir payını temsil etmek için kullanılan tanım da olabilir.
Gelecekte erişim noktaları arasında ve ValueType'lar arasında bağlantının sağlanmasına dair yazılacak başka bir blog yazısı daha var. Metcalfe yasasının anlaşılmasını kolaylaştırdığı, ancak küresel FinTech ölçeğinde henüz kendini göstermeyen erişim noktalarının birlikte çalışabilirliği konusunda bir inovasyon patlaması olduğuna inanıyorum.
İnternet genelinde yaygın olarak kullanılan ValueType’lar ve TransferType’lar birbirine bağlıdır, ancak bu bağlantının şekli değişkenlik gösterir. Bu karşılıklı bağlantılılık içinde bazı unsurlar zımni olarak anlaşılır. ValueType’ların birbirine dönüştürülmesi gerektiğinden, borsaların varlığı da zımni olarak anlaşılır. Coğrafi bölgeler de ima edilmektedir; çünkü insanlar yemek yedikleri, uyudukları ve yasaların geçerli olduğu yerlerde yaşarlar. Ticaret makine odaklı olsa bile, makinelerin sahibi olan varlıklar (insanlar/şirketler veya insanlara/şirketlere fayda sağlayan protokoller) vardır ve bu varlıklar, yasaların geçerli olduğu coğrafi bölgelerde yerleşiktir veya bu bölgelerde kayıtlıdır. Kendi analizlerimde, coğrafi kısıtlamaları veya gereklilikleri ValueType'tan ziyade erişim sağlayıcısının belirlediğini görme eğilimindeyim. Bu nedenle düşüncelerimde coğrafyayı değil, ValueType'ı ön plana çıkarıyorum.
Bunu küresel ölçekte hayal etmeye başladığınızda, karşınıza son derece geniş bir para birimi listesi çıkar. Muhtemelen herhangi bir insanın yaşamı boyunca bilerek etkileşime gireceği sayıdan daha fazladır. Hem fiat hem de kripto para birimlerini dahil edersek, bugün dikkate alınması gereken 3.000'den fazla para birimi vardır; bunlara binlerce yasal yargı alanı ve belki de daha fazlası dahildir. Bowie’nin dediği gibi, bu hiç de kolay değil. Bir ValueType’ın bir NFT, kesirli hisse ya da her ikisi birden olabileceği durumlarda işler katlanarak daha karmaşık hale geliyor.
2050’de üretilen bir bilgisayarın, artık makinenizdeki yazılıma entegre edildiği için günlük olarak program yoluyla çok çeşitli ValueType’larla etkileşime girebileceğini düşünelim. Bu düşünülemez bir şey değil ve değer katmanının haritasını çözmenin bu kadar ilginç olmasının nedenlerinden biri de budur. Bu bize, bir gün her uygulamada paranın bir RAM versiyonunun olacağını varsayma özgürlüğü verir. Üretilen, madenciliği yapılan, satın alınan, gerçekleştirilen veya her ne olursa olsun çıktının parasal değerini dikkate alarak, bir uygulamanın durumuna dayalı olarak buna RAV (rastgele erişim değeri) diyelim. Bunun internet ölçeğinde kendini gösterebileceği ilk mantıklı yer tarayıcıdır. Metamask’ı bu kadar ilginç bulmamın birçok nedeninden biri de budur. ValueType veya TransferType yerine erişim noktaları hakkında uzun uzadıya konuşarak konudan saptım, o yüzden asıl konuya geri döneceğim…
Fırsatı düşünmek
Diğer pek çok kişi gibi, bunu çözmeye çalışmak için kolaylıkla 100 milyon dolar yatırım yapabilirsiniz. Gerçek zamanlı alandaki en son yenilikleri göz önünde bulundurduğumuzda, bunu kavramak hâlâ zor geliyor. FIS, hızlı rapor serisinde sadece fiat para birimlerine dayalı gerçek zamanlı çözümleri sunma konusunda takdire şayan bir iş çıkardı.
Tarihsel olarak zorlandığım bakış açılarından biri, listenin en başında ValueType (USD, BTC, ETH, RMB vb.) yerine bir konumun yer aldığı “coğrafya öncelikli” bakış açısıdır. Coğrafyalar, internetten ziyade insanlarla ilgili bir konudur. İnternet protokollerle yönetilirken, dünyanın coğrafi bölgeleri ise yasalarla yönetilir. Biri diğeri olmadan var olamaz, ancak “ValueType” öncelikli bakış açısı zihnimi epey rahatlattı.
Bunların sadece benim düşüncelerim ve kafamdan geçenler olduğunu belirtmek benim için önemli. Bunlar başkalarının görüşlerini yansıtmıyor ve uzun zamandır yazmak istediğim konular listesinde yer alan bu konuyu, güzel bir fincan kahve eşliğinde yazmış olmamdan başka bir anlam taşımıyor. Umarım yakında erişim ve değişimler hakkında daha fazla yazmaya vaktim olur.